Wielkopolska to jeden z podstawowych regionów historyczno-etnograficznych w kraju, położony na zachód od centrum kraju, w dorzeczu środkowej i dolnej Warty. Zarówno jeśli chodzi o obszar jak i zaludnienie w jego skład wchodzi mniej więcej 10% Polski.

Pod względem historycznym Wielkopolska obejmuje ziemie dawnego terytorium plemiennego Polan, które w VIII-X w wyodrębniło się spośród innych ziem Słowiańszczyzny. Plemię Polan odegrało główną rolę w procesie tworzenia się państwa polskiego, którego pierwsza stolica znajdowała się w Gnieźnie, a na terenie dzisiejszej Wielkopolski było centrum ówczesnego życia politycznego kraju. W ciągu dalszych dziesięcioleci do pierwotnego terytorium Polan dołączono ziemię nakielską i wałecką, natomiast utracono na rzecz Brandenburgii tereny nad dolną Wartą i Notecią.

W XII i XIII w na obszarze Wielkopolski wytworzyły się dwie dzielnice poznańska i gnieźnieńsko-kaliska. Podział ten po zjednoczeniu ziem polskich na początku XIV w. został utrwalony przez utworzenie województw poznańskiego i kaliskiego i funkcjonował aż do rozbiorów (w latach 1768-93 istniało także woj gnieźnieńskie, wydzielone z północnej części woj. kaliskiego).

W okresie rozbicia dzielnicowego pojawiło się po raz pierwszy pojęcie Wielkopolski - Polonia Maior (Polska większa, w znaczeniu starsza, ważniejsza) Nazwę tę, zapewne dużo wcześniej będącą w potocznym użyciu, zapisano po raz pierwszy w dokumencie Bolesława Pobożnego z 15 czerwca 1257 r , a uczynił to najprawdopodobniej notariusz książęcy Maciej, zakonnik z klasztoru Benedyktynów w Lubiniu.

Przyłączenie ziemi wschowskiej w 1343 r. zakończyło proces tworzenia historycznej Wielkopolski. Reprezentantem władzy królewskiej był rezydujący w Poznaniu starosta generalny Wielkopolski, wspólny dla obu województw. Od połowy XV w. odbywały się w Środzie Wielkopolskiej sejmiki ziemskie szlachty z województw poznańskiego i kaliskiego, będące formą samorządu terytorialnego. W okresie przedrozbiorowym oprócz określonej powyżej tzw. właściwej Wielkopolski używano również pojęcia prowincji wielkopolskiej, obejmującej także Kujawy, ziemie dobrzyńską i wieluńską oraz województwa sieradzkie i łęczyckie. Dla tego obszaru odbywały się od końca XV w. sejmiki generalne w Kole. Traktowano także Wielkopolskę - obok Małopolski i Ukrainy - jako jedną z trzech części składowych Korony (państwa polskiego) i to był najszerszy zakres stosowania nazwy regionu.

Pod koniec XVIII w. Wielkopolska w dwóch etapach dostała się pod panowanie pruskie: w I rozbiorze (1772) ziemie na północ od Noteci i w II rozbiorze (1793) zasadnicza część regionu. Utworzono tu nową prowincję - Prusy Południowe.
Odzyskanie na krótko wolności przyniósł okres Księstwa Warszawskiego (1807-15), w którego składzie Wielkopolska znalazła się (bez części wysuniętych najbardziej na północ) jako departamenty kaliski i poznański oraz częściowo bydgoski i warszawski.

Kongres wiedeński w 1815 r na długo podzielił jednolite dotąd ziemie regionu między dwóch zaborców. Część wschodnia z Kaliszem i Koninem dostała się pod zabór rosyjski jako część Królestwa Polskiego (tzw. Kongresówki). Z terenów na zachód od Prosny i jez. Powidzkiego, które włączono do Prus, utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie. Na północy obejmowało ono Bydgoszcz i Piłę, na zachodzie opierało się na historycznej granicy Wielkopolski, na południu włączono do niego okolice Ostrzeszowa i Kępna (przed rozbiorami należące do woj. sieradzkiego). Zaborcy stopniowo ograniczali prawa zamieszkałych tutaj Polaków, przekształcając podległe sobie tereny w prowincje macierzystych krajów, które z racji peryferyjnego położenia rozwijały się słabo. W połowie XIX w gdy zrzucenie jarzma pruskiego w drodze bezpośredniej walki okazało się niemożliwe, rzucono w Poznańskiem hasło "pracy organicznej" i konkurowania z niemczyzną na polu gospodarczym (zwłaszcza w rolnictwie). Zaowocowało to znacznym podniesieniem poziomu rozwoju tego regionu w stosunku do innych ziem polskich.

Odzyskanie wolności nastąpiło w 1918 r - w zaborze rosyjskim wskutek samorzutnego oswobodzenia się ziem polskich, a w zaborze pruskim w wyniku powodzenia powstania wielkopolskiego, które konferencji pokojowej w Wersalu dostarczyło dowodów na polskość Wielkopolski. Z ziem dawnego Wielkiego Księstwa utworzono woj. poznańskie, natomiast tereny dawnego zaboru rosyjskiego znalazły się w woj. Łódzkim. W granicach Niemiec pozostał zachodni pas Wielkopolski od Piły przez Międzyrzecz i Kargową po Wschowę. Zmiana granic województw nastąpiła w 1938 r - okolice Bydgoszczy po Strzelno, Szubin i Wyrzysk przyłączono do woj. pomorskiego, natomiast w granicach woj poznańskiego znalazła się wschodnia część regionu z Kaliszem i Koninem.
W latach II wojny światowej Wielkopolska w odróżnieniu od większości ziem polskich została wcielona do hitlerowskich Niemiec, ale z zachowaniem granicy policyjnej i celnej. Tzw. Kraj Warty miał się stać wzorcowym okręgiem dla innych terenów Rzeszy.

Po wojnie do woj. poznańskiego dołączono znaczne obszary Ziem Odzyskanych i przez kilka lat było ono największe w kraju. W 1950 r. z większości nowych powiatów powstało woj. zielonogórskie. W granicach woj. poznańskiego pozostała wówczas Piła i powiat trzcianecki, a po odłączeniu okolic Żnina i Mogilna ukształtowało się tzw. duże województwo, które przetrwało 25 lat i było utożsamiane z Wielkopolską.

Przeprowadzona w 1975 r. reforma podziału administracyjnego przyniosła likwidację powiatów i utworzenie tzw. małych województw wielkopolskich (kaliskie, konińskie, leszczyńskie, pilskie, poznańskie), choć w granicach tych pięciu jednostek znalazły się tereny nie związane wcześniej z Wielkopolską (rejon Góry, Sycowa i Wieruszowa), natomiast nie weszły w ich skład ziemie od dawna zaliczane w skład Wielkopolski: okolice Mogilna i Żnina (woj. bydgoskie), Międzychodu i Międzyrzecza (woj. gorzowskie), Zbąszynia i Wolsztyna (woj. zielonogórskie) czy rejon Błaszek (woj. sieradzkie).