Pod względem geograficznym Wielkopolska leży w pasie wielkich nizin europejskich i jest częścią składową Niziny Wielkopolsko-Kujawskiej, nie wyróżniającą się szczególnie spośród otaczających terenów. Krajobraz regionu jest pochodzenia polodowcowego - nizinny, niekiedy tylko z lekka sfalowany. Ponad dwie trzecie tego obszaru leży na wysokościach przekraczających 100 m n.p.m. Jedynie niektóre tereny charakteryzują się żywszą rzeźbą i większymi wysokościami względnymi, choć bardzo rzadko zdarzają się różnice poziomów sięgające 100 m i więcej. Najwyższym wzniesieniem Wielkopolski jest Kobyla Góra (284 m n.p.m.) na terenie Wzgórz Ostrzeszowskich, najniżej leży obszar w rejonie ujścia Noteci do Warty (21 m n.p.m.).

   Region położony jest na obszarze dwóch zlodowaceń. Linia: Zielona Góra - Wschowa - Osieczna - Dolsk - Żerków - Konin - Płock, wyznacza najdalszy zasięg ostatniego zlodowacenia, tzw. bałtyckiego, będącego zarazem południową granicą naturalnego występowania jezior w Polsce. Obszar leżący na południe od tej linii znajduje się na obszarze tzw. zlodowacenia środkowopolskiego, z którego lodowiec ustąpił przeszło 150 tys. lat temu, w związku z czym formy ukształtowania powierzchni są tu w dużej mierze zatarte wskutek długoletniego oddziaływania rozmaitych czynników niszczących. Z terenów na północ od wspomnianej granicy lodowiec usunął się ostatecznie około 15 tys. lat temu, dlatego występuje tu żywość, ostrość i rozmaitość formą krajobrazu polodowcowego. Pamiątką po fazach nasuwania się lodowca są pradoliny - płaskie rynny, którymi odpływały wody polodowcowe. Trzy najszersze i najlepiej widoczne pradoliny mają przebieg równoleżnikowy: Głogowska (Baryczy), Warszawsko - Berlińska (Warciańsko - Odrzańska) i Toruńsko - Eberswaldzka (Noteci). Istnieje też kilka mniejszych pradolin o zróżnicowanych kierunkach. Wykazują one terasową, kilkupoziomową budowę, tu też oprócz terenów zalewowych występują pola wydm śródlądowych (największe w Kotlinie Gorzowskiej między Wartą a Notecią). Między pradolinami dominują wysoczyzny morenowe płaskie lub faliste. Z nich wyrastają pagórki moren czołowych o żywej rzeźbie, tu też wcięte są w teren rynny polodowcowe, często zajęte przez wąskie i głębokie jeziora polodowcowe. Znacznie rzadszą formą krajobrazu polodowcowego są ozy - łańcuchy podłużnych pagórków, przeważnie zgrupowane w ciągi ozowo - rynnowe. Na niektórych obszarach spotyka się pola sandrowe - płaskie powierzchnie pokryte piaskami i żwirami (największy jest sandr nowotomyski).

   Ponad 80% obszaru Wielkopolski leży w dorzeczu Warty. Tu płyną też największe dopływy tej rzeki: Prosna, Wełna, Obra i Noteć. W środkowej i północnej Wielkopolsce znajduje się w sumie ponad 1000 jezior, z których największe to Gopło i Powidzkie. Największe skupiska jezior znajdują się w rejonie Wolsztyna i Zbąszynia, na Pojezierzu Międzychodzko - Sierakowskim oraz na północ od Konina. Problemem jest znaczny stopień zanieczyszczenia wód powierzchniowych.

   Większość terenu Wielkopolski to obszary rolnicze. Lesistość regionu wynosi ok. 25%. z tym że zalesienia są rozłożone nierównomiernie, głównie w zachodniej i północnej części regionu. Lasy pokrywają przede wszystkim tereny o najżywszym ukształtowaniu powierzchni, podmokłe lub o najsłabszych glebach, kt6re nie nadają się zbytnio pod uprawę. Największa jest Puszcza Notecka, drugi co do powierzchni kompleks leśny w kraju. Znaczniejsze obszary leśne występują nad Gwdą i Drawą, w okolicach Czerniejewa, Włoszakowic, Pyzdr, Krotoszyna, Ostrzeszowa. Najbardziej wartościowy jest kompleks lasów liściastych w pobliżu Krotoszyna i Raszkowa. Przeważają bory sosnowe, na ogól z niewielką domieszką drzew i krzewów liściastych. W takiej sytuacji koniecznością jest ochrona cennych pozostałości dawnej przyrody, jakich jeszcze dość dużo zachowało się w Wielkopolsce.

   Najbardziej zróżnicowany pod względem krajobrazowym i przyrodniczym jest obszar na południe od Poznania, objęty ochroną jako Wielkopolski Park Narodowy. Częściowo na terenie Wielkopolski leży Drawieński Park Narodowy, obejmujący Puszczę Drawską. Istnieje też w regionie 5 parków krajobrazowych, a powstanie dalszych obiektów tego typu jest przygotowywane. Utworzono tu też ponad 100 rezerwatów przyrody (głównie leśnych i florystycznych). Znaczną część regionu obejmują strefy ochrony krajobrazu - istniejące lub projektowane.

   Świat zwierząt jest uboższy i mniej zróżnicowany niż w innych regionach, choć i tu spotyka się miejsca bytowania rzadkich gatunków fauny czy atrakcyjne dla myśliwych tereny łowieckie.

   WAŻNIEJSZE OBIEKTY PRZYRODNICZE

   Buki nad jez. Lutomskim   - Rezerwat leśny (55,17 ha), chroniący wspaniałą buczynę porastającą wąskim pasem stromy, zachodni stok rynny jez. Lutomskiego (173 ha).

   Dębina   - Rezerwat leśny (30,39 ha), chroniący starą dąbrowę zbliżoną do naturalnych lasów grądowych i łęgowych.

   Drawieński Park Narodowy   - Obszar chroniony, obejmujący centralną część Puszczy Drawskiej (8 626 ha). Obejmuje urozmaicony teren polodowcowy wzdłuż dolin Drawy i Płocicznej, porośnięty borami sosnowymi, buczynami i lasami mieszanymi o interesującej roślinności. Na tym terenie leży 15 jezior z największym jeziorem Ostrowiec (393 ha). W 22 rezerwatach ścisłych chroni się fragmenty najcenniejsze pod względem florystycznym, faunistycznym i krajobrazowym, a także tarliska ryb (m.in. łososi).


   Krajkowo   - Krajobrazowy rezerwat przyrody (160,46 ha), chroniący łęgi nadwarciańskie ze starorzeczami, licznymi drzewami pomnikowymi i miejscami gnieżdżenia się ptaków.

   Lednicki Park Krajobrazowy   - Obszar 2 791 ha wokół rynny jez. Lednica, utworzony w celu ochrony krajobrazu oraz zabytków i pamiątek historycznych związanych z początkami państwa polskiego.

   Puszcza Notecka   - Wielki kompleks leśny na międzyrzeczu warciańsko - noteckim, 135 000 ha, jeden z najrzadziej zaludnionych obszarów kraju. Na słabych glebach, głównie piaskach terasy wydmowej, rosną prawie wyłącznie ubogie bory sosnowe. Jesienią jeden z najpopularniejszych terenów zbiorów grzybów.

   Park Krajobrazowy im. gen. D. Chłapowskiego   - Obszar 17 000 ha na pograniczu dawnych województw leszczyńskiego i poznańskiego, obejmujący tereny krajobrazu rolniczego z pasowymi zadrzewieniami śródpolnymi, o dużych wartościach przyrodniczych, krajobrazowych, naukowo-dydaktycznych i kulturowych.

   Przemęcki Park Krajobrazowy   - Obszar 21 450 ha na zachód od Leszna, obejmujący ochroną jeden z najciekawszych pod względem krajobrazowym terenów polodowcowych w Wielkopolsce. W jego skład wchodzi m.in. kompleks Jezior Przemęckich - malowniczych akwenów o łącznej powierzchni 747 ha, w dużej mierze otoczony lasami, a także jez. Dominickie będąceośrodkiem turystyki wodnej. W granicach Parku utworzono 2 rezerwaty.

   Pszczewsk Park Krajobrazowy   - Obszar 18 777 ha oraz 38 810 ha strefy ochronnej. Składa się z dwóch części: ciągu pagórków i rynien ozu pszczewskiego wraz z przyległymi terenami leśnymi oraz malowniczej doliny Kamionki. Atrakcyjne formy krajobrazu polodowcowego, liczne jeziora, 2 rezerwaty i wiele drzew pomnikowych.

   Rezerwat nad jez. Zgierzynieckim   - Rezerwat ptasi (71,43 ha). Obejmuje płytkie jezioro o zabagnionych brzegach, które jest ostoją rzadkich ptaków wodnych i błotnych.

   Sierakowski Park Krajobrazowy   - Obszar 30 143 ha o bogatym polodowcowym ukształtowaniu powierzchni, z licznymi rynnami jeziornymi, pagórkami morenowymi i urozmaiconymi drzewostanami (najcenniejsze są tu buczyny). Część Parku na prawym brzegu Warty obejmuje fragment Puszczy Noteckiej ze śródleśnymi jeziorami otoczonymi terenami wydmowymi. W granicach Parku utworzono 4 rezerwaty.

   Wielkopolski Park Narodowy   - Obszar 5 095 ha na lewym brzegu Warty, objęty ochroną ze względu na różnorodność form krajobrazu polodowcowego i bogactwo przyrody (ponad 1 100 gatunków roślin, 190 gatunków ptaków, 3 000 gatunków owadów, wszystkie ssaki rodzime). W granicach Parku leży 10 jezior - największe jez. Łódzko-Dymaczewskie, najładniejsze jez. Góreckie.

   Puszcza Zielonka   - Obszar leśny 35 000 ha, w dużej mierze zalesiony. atrakcyjny krajobraz polodowcowy, ok. 50 jezior, 5 rezerwatów przyrody.


   NAJWIĘKSZE JEZIORA WIELKOPOLSKI: